PDM 1.0 DEED / Public Domain Mark 1.0 Universal Van dit werk is vastgesteld dat er geen bekende auteursrechtelijke beperkingen op rusten, alle aanverwante en naburige rechten daarbij inbegrepen. Bij gebruik van de afbeelding graag vermelden: Collectie Museon-Omniversum
Een schoolplaat met een zwart-wit foto in een wit kader "165. Suriname. Een Goud placer." Linksonder: "Kleynenberg & Co, Haarlem.” Zicht op een perceel waar goud wordt gewonnen in een opengekapt gebied. Bij de schoolplaten hebben een aantal hoogleraren en deskundigen uit die tijd toelichtende teksten geschreven. De toelichtende tekst bij deze afbeelding is van Dr. H.D. Benjamins: "INDUSTRIEËN. Suriname is steeds een landbouwende kolonie geweest. Haar welvaart hangt dan ook innig samen met den bloei van den landbouw; kwijnt deze, dan kwijnt de kolonie. De goud-industrie en de winning van balata - het gestolde melksap van den bolletrie (Mimusops balata, tot de familie der Sapotaccae behoorende) - mogen bijdragen tot de welvaart, de hoofdbron van bestaan, de grondslag van een gezonde ontwikkeling, zal de landbouw moeten blijven. Dat Suriname een goudland was wist men reeds uit de geschriften van Walter Raleigh uit het laatst der 16e eeuw en hoewel men in de geschiedenis van Suriname meermalen leest van pogingen om goud te ontginnen, dateert de goudindustrie van den tijd van Jhr. Van Sypesteyn, die van 1873-1881 gouverneur was. De goud-industrie heeft zich bepaald tot de winning van alluviaal goud; een mijn-industrie heeft zich niet ontwikkeld; het opsporen van goudhoudende kwartsgangen heeft tot dusver geen succes gehad. Om op te sporen of een terrein goudhoudend is, gebruikt men de ‘baté’, een ronde, ondiepe pan van hout of ijzer, conisch van vorm. Langs, of als, deze droog is, in de bedding van een kreek wordt een ‘prospectiegat’ gegraven; na verwijdering van de humuslaag wordt van de opvolgende lagen, zand, grint, klei, een zekere hoeveelheid in de baté gedaan, die dan onder water gehouden wordt. De steenbrokken worden in de baté gewasschen en na onderzoek verwijderd; de klei wordt onder water losgekneed. Daarna wordt de baté door den ‘prospecteur’ met beide handen zoodanig gehouden dat het water juist tot den rand komt; door een schommelende en tevens draaiende beweging, die eenige oefening vereischt, waarbij het water aan de eene zijde binnen- en aan de andere zijde weer over den rand wegstroomt, worden de lichtere stoffen weggevoerd, terwijl de zwaardere zich in het midden van de baté verzamelen. Heeft de bewerking een goed half uur geduurd, dan blijft in het holletje van de baté niet anders over dan een zwart poeder, door de goudzoekers ‘kruit’ genoemd, en goud, als de grond dit bevat. Door de baté in hellenden stand te houden en schokjes, tegen den rand te geven, laat men het kruit in een dun laagje uitvloeien, waarin elk spoor van goud dadelijk in het oog valt. Is er slechts een ijle, gele aanslag aanwezig, dan heeft de prospecteur ‘kleur’ gevonden. Zijn er korreltjes goud zichtbaar, dan wordt het kruit voorzichtig weggewasschen en het goud gewogen. Door zulke ‘prospecties’ te herhalen, beslist men of de exploitatie loonend belooft te zijn. De ontginning heeft plaats met de ‘longtom’, een houten trog, die aan ijzeren haken aan in den grond geslagen palen hangt of op balken rust en van achteren verbonden is aan een lange houten goot, die water aanvoert. Aan het smalle einde van den trog is, onder een hoek van 45º, een geperforeerde ijzeren plaat opgesteld. Hieronder is een houten bak geplaatst, waarin het goud, dat door de geperforeerde plaat is gegaan, valt. De afgewerkte grond wordt door een houten goot weggevoerd. Zoowel de trog als de afvoergoot hebben een dubbelen bodem met groote gaten om het goud op te vangen, dat niet in den bak is gevallen. In de longtom wordt grond, onder toestrooming van water, verwerkt en weggevoerd. Bak en trog bevatten kwikzilver om het goud te amalgameeren. Een arbeider heeft tot taak de schoongewasschen steenen uit de longtom te onderzoeken en na te gaan of zich daarbij ‘pepites’ - stukken goud, al of niet met kwarts verbonden - bevinden. Kan men over veel water beschikken, dan wordt de ‘sluice’ of waschgoot gebruikt, waarmede meer grond verwerkt kan worden. De sluice is een opeenvolging van in elkaar passende hellende houten goten, elk 6 à 12 voet lang en 1 voet breed en diep. In twee of drie goten aan het lage einde worden z.g. ‘riffles’ geplaatst om het goud op te vangen. Ook hier wordt het goud met kwik geamalgameerd. Een deel van een sluice ziet men op, plaat 165. Op de ‘placer’ (goudconcessie) wordt de te verwerken grond door een krachtigen waterstraal uit een ‘monitor’ losgespoten. In de laatste jaren is de goud-industrie achteruitgegaan. Het bedrijf is nu voor een groot deel in handen van ‘onderhuurders’, die van de concessionarissen onder zekere voorwaarden vergunning verkrijgen om de terreinen te ontginnen. Of een andere wetgeving op het goudbedrijf - zooals vele verwachten - een wederopleving zal teweegbrengen, moet de toekomst leeren. Ook op Aruba bestaat sedert 1824 een goud-industrie. Aanvankelijk werd het metaal in de ‘rooien’ - kleine waterloopen, die in de droge jaargetijden opdrogen - als alluviaal goud gevonden, maar reeds spoedig ook als primair goud in kwartsgangen. Ook pepites werden hier meermalen gevonden. De ontginning heeft plaats door ‘tributers’, of klein-ontginners, die zelf het erts uit de mijnen halen. De Arubanen zijn in dit werk zeer ervaren. Over bijna het geheele eiland vindt men de tributers aan het werk. Op vrachtezels wordt het erts door hen naar den molen te Balaschi, aan de zuidzijde van het eiland bij het Spaansche lagoen, vervoerd, waar het fijngemalen en verder verwerkt, wordt."
onderwijs, onderricht, leermiddelen (locaal gemaakt/gebruikt)
Jean Demmeni (1866 - 1939) (Vervaardiger)