Dit instrument wordt ‘aalkijker’ genoemd. Het werd gebruikt om de bloedsomloop in levende dieren te bestuderen. Hiertoe werd een jonge paling – een glasaal – op zijn kop in de ‘reageerbuis’ gestopt. De staart van de paling stak dan voor de ronde opening waarin een lens kon worden geschoven. De bloedsomloop kon dan bestudeerd worden in de doorzichtige staart van de jonge paling. Het scherpstellen van de lens gebeurde door aan de vleugelmoer te draaien die tegenover de lenshouder zit. De vleugelmoer trekt dan de lens dichter bij het preparaat door een schroefdraad. De lenzen voor deze aalkijker zitten in een foedraal en zijn in messing monturen geklemd die in de lenshouder geschoven kunnen worden. Volgens de overlevering is deze microscoop in de jaren zestig van de achttiende eeuw naar Nederland gebracht vanuit Sint Petersburg. Het zou dan gaan om een microscoop die door Van Leeuwenhoek aan Tsaar Peter cadeau is gedaan bij diens bezoek aan de Republiek in 1696-1697. De toeschrijving aan Van Leeuwenhoek is echter nogal onzeker. De aalkijker die Van Leeuwenhoek gebruikte, en die is afgebeeld in zijn Natuurs verborgentheden ontdeckt uit 1689, ziet er namelijk heel anders uit als dit instrument. Deze microscoop lijkt meer op de aalkijkers die de werkplaats van Van Musschenbroek produceerde en die voor het eerst worden vermeld in hun verkoopcatalogus van 1707.
Messing statief met lenshouder. Lens ontbreekt. In de statief een glazen buis (van recentere datum).
Leeuwenhoek, Antoni van
Aalkijker
Van Musschenbroek Leiden, 1690-1748 Het Leidse instrumentmakers-atelier van Van Musschenbroek kopieerde Van Leeuwenhoeks ontwerp van de aalkijker en hield het tot 1748 in zijn assortiment.
Volgens de oude kaart (M3) is het een microscoop om de bloedsomloop van een dier in water in een reageerbuis te bekijken. Vervaardigd door J. van Musschenbroek naar oorspronkelijk instrument van A. van Leeuwenhoek.
Van Musschenbroek Leiden, 1690-1748 Van Musschenbroek instrument-making workshop in Leiden copied Van Leeuwenhoek’s design for an eel glass and kept it in their product range until 1748.
merkteken: lampje met gekruiste sleutels
Musschenbroek, Johan Joosten van
National Museum of Nature and Science; Tokyo
Aalkijker naar ontwerp Antoni van Leeuwenhoek, Johan Joosten van Musschenbroek, 1681-1707