Een handlog bestaat uit een houten plankje, een haspel en een loglijn. Het driehoekig houten plankje, onderaan met lood verzwaard, wordt aan een lang touw, de loglijn, bevestigd die op een haspel opgewonden wordt. Dat werd overboord gegooid en de lijn werd zo gevierd dat het plankje op dezelfde plek bleef drijven. De loglijn is in gelijke delen verdeeld met in gesplitste touwtjes. In die touwtjes worden, te beginnen van de voorloop in opgaande orde een aantal knopen gelegd. Het aantal uitgezette knoopjes per tijdseenheid was de snelheid.