Beschermde cultuurgoederen en verzamelingen

WBC

Roerende objecten onder de bescherming van de Erfgoedwet

Per 1 juli 2016 treedt de Erfgoedwet in werking. Deze wet vervangt de Wet tot behoud van cultuurbezit (Wbc), die daar met enkele wijzigingen in is opgenomen. De Erfgoedwet heeft onder andere als doel te voorkomen dat voorwerpen en verzamelingen in particulier bezit die van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis of uitzonderlijke schoonheid zijn, verloren gaan voor het Nederlandse cultuurbezit. Aan zulke voorwerpen wordt een beschermde status toegekend, waarna ze in het register van beschermde cultuurgoederen en verzamelingen opgenomen worden. Voorwerpen die in het register staan, mogen niet zonder toestemming van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) naar het buitenland worden uitgevoerd. De wettekst van de Erfgoedwet is te vinden op www.wetten.nl.

In het register staan alleen voorwerpen die eigendom zijn van particulieren, verenigingen,  stichtingen en kerkgenootschappen. In veel gevallen geldt bescherming door de Erfgoedwet van een afzonderlijk voorwerp, maar in het register staan ook hele verzamelingen. Het gaat hierbij niet alleen om beeldende kunst en kunstnijverheid. Ook voorwerpen die belangrijk zijn voor de vaderlandse geschiedenis of de wetenschapsgeschiedenis komen voor bescherming in aanmerking, evenals etnografica. 

Wat zijn de criteria voor  aanwijzing en plaatsing in het register?

De voorwerpen die worden aangewezen hebben een bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis of zijn van uitzonderlijke schoonheid en komen voor bescherming in aanmerking omdat zij onvervangbaar en onmisbaar worden geacht voor het Nederlandse cultuurbezit. 
Onvervangbaarheid is van toepassing als er geen gelijksoortige voorwerpen (of verzamelingen) in goede staat in Nederland aanwezig zijn. 
Onmisbaar wordt getoetst aan drie mogelijke functies: 

  • symboolfunctie: het voorwerp herinnert aan een persoon of gebeurtenis uit de Nederlandse geschiedenis
  • schakelfunctie: het voorwerp vormt een wezenlijk element in een voor Nederland belangrijke wetenschappelijke of culturele ontwikkeling
  • ijkfunctie: het voorwerp is uitgangspunt geweest bij de totstandkoming van andere voorwerpen van kunst en wetenschap

Het register is een redelijk statische lijst. Alleen in geval van urgentie, zoals bij dreiging van definitieve uitvoer naar het buitenland, kunnen voorwerpen in aanmerking komen voor plaatsing in het register. 

Wie bepaalt aanwijzing?

De minister van OCW kan ambtshalve besluiten om een voorwerp of verzameling onder bescherming van de Erfgoedwet te plaatsen. Een dergelijk besluit wordt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed voorbereid. 
De eigenaar van het cultuurgoed of de verzameling kan tegen het zogenaamde aanwijzingsbesluit bezwaar aantekenen. Tegen de beslissing op het bezwaarschrift kan de eigenaar vervolgens in beroep gaan bij de rechter. 

Raadplegen van het register 

De beschermde cultuurgoederen en verzamelingen zijn te raadplegen via deze website. Met de bovenstaande zoekfunctie ‘zoek in beschermde collectie’ kunt u voorwerpen zoeken. Om het  gehele geanonimiseerde register te zien, vult u niets in en klikt u op "Zoeken". 

Meer informatie 

Informatie voor eigenaren en het toezicht op de naleving van de wet door de Erfgoedinspectie zie www.erfgoedinspectie.nl